ISSN:2602-4950

Sözcük Anlamına İlişkin Bir Bilişsel Anlambilim Analizi: Türkçede “Üzerinde, Üzerine, Üzerinden” İlgeçlerine İlişkin Görünümler


Sözcükte çok anlamlılık olgusunun açıklanabilmesi, bilişsel anlambilimciler arasında önemli süredir canlılığını koruyan olan sorunlar arasındadır. Sözcükler çoğu zaman birden çok anlam içeren birimlerdir. Sözcüğün anlamları ve içyapılarını kuramsal olarak inceleyen Bilişsel Sözcük Anlambilim alanı, öncülerinden kabul edilen George Lakoff’un öne sürdüğü idealleştirilmiş bilişsel model (İBM) sistematiği üzerine kurulmuştur. Lakoff (1987) , sözcüklerin temsil ettiği daha karmaşık bu üst anlam kategorilerini yayılımsal kategoriler olarak adlandırır. Söz konusu gruplama yöntemiyle ilk kez merkezi bir prototip kavramın varlığından ve bu kavramdan budaklanan türev anlamların oluşum yollarından söz edilmiştir. Yayılımsal kategorilerde özellikle çok anlamlı sözcükler için varlığı kabul edilen merkezi anlamın çoğunlukla uzamsal niteliklere sahip bir ilk anlamdan dallandığı vurgulanmıştır. Bu çalışmada, Türkçede “üzerine, üzerinde, üzerinden” edatlarının Lakoff’un (Lakoff ve Brugman, 1988) merkezleme metoduyla yayılımsal kategorileri ve sözcükte anlamsal merkezlenme şemaları incelenmiştir. İlgili edatların soyut veya uzamsal (somut) görünümlerini içeren imge şemaları listelenmiş, Langacker’ın (1987) Bilişsel Dilbilgisi sistematiği çerçevesinde üye özelliklerinin ayırt edici yönleriyle ortaya konması amaçlanmıştır. Edatlar için kuramsal tabanda Lakoff’un önerdiği İBM görünümleri ve zemin-figür ilişkileri de çalışma içerisinde sunulmuştur. Türkçe içerisinde bu edat yapılarının ne gibi uzam ilişkileri temsil ettiği ve Türkçe anadil konuşurlarının zihinsel modellerinin betimlenebilmesi de çalışmanın diğer hedefleri arasındadır.


Keywords


Bilişsel Dilbilim, Bilişsel Anlambilim, Türkçe İlgeçler, Sözcük Anlambilim

Author: -Fırat ŞAHİN
Number of pages: 28-46
DOI:
Full text:
Share:
Alıntı Yap:
Uluslararası Anadolu Araştırmaları ve İncelemeleri Dergisi
E-Mail Subscription

By subscribing to E-Newsletter, you can get the latest news to your e-mail.